YAZILIM KORSANLIĞI NEDİR?
Kişisel bilgisayar endüstrisi 20 yaşını geçmiştir. Bu 20 yıl boyunca yazılımların sayısı ve kalitesi önemli ölçüde artmıştır. Bugün, dünya çapındaki pazarın %70’i ABD kaynaklı olmasına karşın, dünyadaki diğer ülkelerde de önemli gelişmeler yaşanmaktadır.
Ancak, hem Türkiye, hem de diğer ülkelerde
yazılım korsanlığı önemli sorun oluşturmaktadır. Ortalama olarak, kullanılan her
yasal kişisel bilgisayar programı için en az bir yasal olmayan kopyalama
yapılmaktadır. İzinsiz olarak kopyalama yazılım korsanlığı olarak tanımlanır ve
bu 1994 yılında yazılım sektöründe dünya çapında 15 milyar $ kayba neden
olmuştur. Yazılım korsanlığı tüm yazılım firmalarına ve sonuç olarak son
kullanıcılara zarar vermektedir. Korsanlık nedeni ile dürüst kullanıcılar
yazılımlara daha fazla ödemekte, destek düzeyi gerilemekte, yeni üretimler için
yatırımlar gecikmektedir. Tüm bunlar da yazılımların kalitesi açısından
olumsuzluklara neden olmaktadır.
TÜRKİYE’DEKİ YASAL DURUM
Türkiye’de yazılım ve telif haklarını doğrudan
ya da dolaylı olarak koruyan 13 civarında yasal düzenleme vardır. Bunlardan en
bilinen iki tanesi sırasıyla 1991 yılında Türk Ceza Kanunu’na eklenen “Bilişim
Alanında Suçlar” başlıklı 525. madde ve devamında değişiklik yapan kanun ve 5886
sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda değişiklik yapan kanunlardır.
1995 Haziran ayında 4110 sayılı kanunla
bilgisayar programları ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla
hazırlık tasarımları Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu koruması kapsamında eser
kabul edilmiştir. T.C.K. 525. madde ve devamında yapılan düzenlemelerle zaten
yazılım hakkı sahibinin hakları güvence altına alınmışken, ayrıca FSEK’de
yapılan değişikliklerle daha da ayrıntılı düzenlemeler getirilmiştir. Örneğin,
bilgisayar programları yazılım hakkı sahibinin izni olmaksızın kopyalanamaz,
bedelli ve bedelsiz dağıtılamaz, kiralanamaz, izin verilenden fazla sayıdaki
bilgisayarda kullanılamaz, izinsiz bir başka ülkeden ithal edilemezler.
Yasanın ihlali halleri çok büyük yaptırımlarla
cezalandırılmıştır. Firmaların uğradıkları zararlar karşılığı talep edecekleri
tazminatlar dışında, her bir korsan kopya için 5 yıla kadar hapis cezaları, 60
milyon lira para cezaları, 3 yıla kadar meslekten men cezaları, kullanılan
bilgisayarlara ve araçlara el koyma gibi ağır yaptırımlar getirilmiştir.
ULUSLARARASI
DURUM
Telif hakkı yasaları, bunların uygulama
ve izleme biçimleri ülkeden ülkeye büyük farklılıklar göstermektedir. Yazılımın
doğasında bulunan fikri mülkiyet evrensel olarak tanınmaktadır.
Korsanlık tüm dünyada önemli bir sorun teşkil
etmektedir: Asya, Afrika, Ortadoğu ve Latin Amerika’nın gelişmekte olan
ülkelerinde Avrupa, Asya’nın endüstrileşmiş ülkelerinde ve Kanada, Avustralya,
Yeni Zelanda ve Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerde.
KURULUŞLAR ORJİNAL YAZILIMLARIN AVANTAJLARINA GÜVENİRLER
Kuruluşlar, donanım (bilgisayarlar, yazıcılar,
vs) performansının yazılımlara bağlı olduğunun uzun süredir bilincindedirler.
Kuruluşların bilgisayarlarla yapabilecekleri, bilgisayar programlarının ne denli
iyi çalışabildiklerine dayanır. Orijinal yazılım kullanan kuruluşlar, orijinal
yazılımların sağladığı avantajları izinsiz yazılım kopyalarının getirdiği
maliyetlerle karşılaştırdıklarında çabucak yazılımın gerçek değerini
anlamaktadır. Kuruluşlarda çalışanlar yaratıcı amaçlar için yasa dışı kopyalara
değil orijinal yazılımlara güvenmelidir. Bunu başarmanın tek yolu etkin bir
yazılım denetim mekanizması kurmaktır. Yazılım denetiminin iki aşaması vardır.
1. Orijinal yazılım temin edin. Kuruluş içindeki kişilerin işlerini en etkin
biçimde yapabilmeleri için yetkili orijinal yazılımlara sahip olduklarından emin
olun.
2. Yazılımların izinsiz kopyalanmasını ve
kullanılmasını engelleyin. Kişilerin yasa dışı değil, orijinal yazılımlar
kullandıklarından emin olmak için onları izleyin.
Üretken yazılımların kullanılması herkesi
başarılı kılar. Yazılımların şirket içinde herhangi bir yerde yasalara aykırı
olarak kopyalanması hem bireyler hem de tüm kuruluşlar için sorunlar
doğuracaktır.
ORİJİNAL
YAZILIM TEMİN EDİN
Kuruluşunuzun yazılım gereksinimlerini ortaya
çıkarın. Varolan yazılım envanterinizi belirlemek içinde bir yazılım araştırması
yapın, şimdiki ve gelecekteki yazılım gereksinimlerinizi saptayın.
Kuruluşunuzdaki kullanıcılarla düzenli ve periyodik olarak görüşerek bu
kişilerin bilgisayarlarından en etkin bir biçimde yararlanabilmeleri için hangi
yazılımlara ihtiyaç olduğunu belirleyin. Bu kılavuzda bir iç yazılım araştırması
için gereken adımlara değinilmiş ve örnek bir araştırma formu verilmiştir. Her
bilgisayar için uygun bir yazılım profili çıkartın. Yaptığınız iç yazılım
kullanımı araştırması ve son kullanıcılardan aldığınız geri besleme bilgisi
doğrultusunda, her bilgisayar için bir yazılım profili çıkartın. Tipik bir
yazılım profili, işletim sistemi programlarını ve kelime işlem, elektronik
tablolama, veri tabanı yöntemi uygulama yazılımlarını içerir. Çoğu zaman bunlara
ek olarak bilgisayar destekli tasarım, masaüstü yayıncılık, iletişim,
programlama dilleri yazılımları da kullanılır. Kuruluştaki tüm bilgisayarların
yazılım profilini karşılayacak orijinal yazılımların alınmasını sağlayın.
Kuruluşun gerekli tüm orijinal yazılımları lisans ya da satın alma
anlaşmalarıyla kullanımı yetkilendirilmiş yazılımlar aldığından emin olun. Bu
yazılımların sayısı, kuruluştaki tüm bilgisayarların yazılım profilini
karşılamalıdır. Yazılım için gerçekçi bütçe ayırın. Çok sık yapılan bir hata,
kuruluşların yazılım bütçesinin tasarruf edebileceği bir konu olduğunu
düşünmesidir. Buna karşın, hiç kimse bilgisayar harcamalarından kaçınmamaktadır.
Bilgisayar için yapılan yatırım, eşdeğeri bir yazılım yatırımını da gerektirir.
Gereksinim olan yazılımları kullanıcılara zamanında oluşturun. Eğer ilke olarak
orijinal yazılım sağlanabiliyor, ancak bunların kullanıcılara ulaştırılması
bürokratik nedenlerle, yavaş ya da kısıtlı ise, kullanıcılar gereksinimleri
olduklarında bunlardan yararlanamamaktadır. Sonuçta tehlikeli ve maliyetli olan
izinsiz kopyalama yoluna gidilmektedir. Mantıklı kullanıcı gereksinimlerine
olumlu yaklaşın ve bunları karşılamak için plan yapın. Kuruluşların,
kullanıcıların ve yazılımların yeteneklerinin sürekli değişmesi nedeniyle
yazılım gereksinimleri de değişmektedir. Kuruluşun yazılım profilini güncel
tutun. Bu, varolan yazılımların son sürümlerinin ya da yeni yazılımların
edinilmesi gereğini ortaya çıkarmaktadır. Kimi zaman da, lisans anlaşmasının
elverdiği ölçüde, kuruluşta, artık gereksinim kalmayan yazılımların geri
verilmesi de gerekebilir.
YAZILIMLARIN İZİNSİZ KOPYALANMASINI ENGELLEYİN
Nedenlerini ortadan kaldırarak yasa dışı
yazılım kopyalamayı engelleyin. Haklı gereksinimlerin doğru şekilde edinilmiş
yazılımlarla karşılanması, yasa dışı kopyalamayı engellemek için en etkin ve tek
yoldur. Kuruluşunuzun orijinal yazılımlar konusundaki duyarlılığını kişilere
anlatın Tüm kuruluşlar orijinal yazılım kurallarına olan bağlılıklarını açıkça
belirtmelidir. Kuruluşlar, yazılımlar izinsiz çoğaltmanın çok ciddi sonuçlar
doğuracağını beyan etmelidirler, bu eylem yasalara ve kuruluş politikasına
aykırıdır. Kuruluş içindeki ve dışındaki kişilere, Yazılım Ahlak Yasası’nı ya da
benzeri bir belgeyi imzalayıp dağıtın. Çalışanlara bir genelge yayınlayın ve her
bilgisayarın üzerine, yazılım kullanımı konusundaki şirket politikasını ve buna
aykırı davranmanın sonuçlarını açıklayan bir uyarı yapıştırın.
